خیلی از گاوداری‌های شیری در ایران هزینه سنگینی برای تهیه جیره می‌پردازند، اما در نهایت تولید شیر آن‌طور که باید رشد نمی‌کند. بسیاری فکر می‌کنند مشکل از کیفیت کنسانتره، سیلاژ یا یونجه است و مدام به دنبال خرید خوراک بهتر می‌گردند. در حالی که بخش مهمی از مشکل جای دیگری است: مدیریت آخور و دسترسی واقعی دام به خوراک.
مشکل اصلی کجاست؟
گاو شیری پرتولید باید در طول شبانه‌روز به مقدار کافی ماده خشک مصرف کند. اما در عمل چه اتفاقی می‌افتد؟
- بعد از توزیع خوراک، گاوها بخشی از آن را می‌خورند و بقیه را به عقب هل می‌دهند.
- خوراک از محدوده دسترسی خارج می‌شود.
- دام‌های رده پایین گله کمتر فرصت غذا خوردن پیدا می‌کنند.
- گاوها شروع به انتخاب‌گری می‌کنند و کنسانتره را جدا می‌کنند.
- بخشی از گران‌ترین قسمت جیره روی زمین می‌ماند و در نهایت دور ریخته می‌شود.
نتیجه این اتفاقات ساده است: شما هزینه جیره کامل را می‌پردازید، اما دام فقط بخشی از آن را مصرف می‌کند. تولید شیر پایین می‌ماند و هزینه تمام‌شده هر لیتر شیر بالا می‌رود.
آیا مشکل از خود خوراک است؟
خیلی از دامداران وقتی تولید پایین می‌آید، اولین کاری که می‌کنند تغییر جیره یا خرید خوراک جدید است. گاهی کنسانتره را عوض می‌کنند، گاهی سیلاژ را، گاهی به دنبال افزودنی‌های گران‌قیمت می‌روند. در حالی که قبل از هر تغییری باید این سؤال را پرسید:
آیا همین جیره فعلی به‌درستی مصرف می‌شود؟
اگر خوراک جلوی دام نباشد یا دام بتواند بخش‌های خوش‌خوراک را جدا کند، حتی بهترین جیره هم نمی‌تواند حداکثر تولید را ایجاد کند.
مدیریت آخور چه کمکی می‌کند؟
مدیریت صحیح آخور یعنی کاری کنیم که:
- خوراک همیشه در دسترس دام باشد
- جیره یکنواخت بماند و انتخاب‌گری کم شود
- هدررفت کنسانتره و مواد گران‌قیمت به حداقل برسد
- سطح آخور تمیزتر بماند
- دام‌های ضعیف‌تر گله هم فرصت کافی برای خوردن داشته باشند
یکی از مهم‌ترین ابزارهای این مدیریت، پوش‌آپ خوراک است.
پوش‌آپ خوراک دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟
پوش‌آپ یعنی بازگرداندن خوراک به محدوده دسترسی دام و تازه کردن آن. وقتی این کار به‌صورت منظم انجام شود:
- دام دفعات بیشتری به آخور مراجعه می‌کند
- مصرف ماده خشک افزایش پیدا می‌کند
- انتخاب‌گری کمتر می‌شود
- هدررفت خوراک کاهش می‌یابد
- رقابت سر آخور کمتر می‌شود
بسیاری از گاوداری‌هایی که پوش‌آپ را جدی گرفته‌اند، بدون تغییر فرمول جیره، افزایش تولید شیر و بهبود درصد چربی را تجربه کرده‌اند.
چند بار پوش‌آپ لازم است؟
هرچه دفعات پوش‌آپ بیشتر باشد، نتیجه بهتر است. در گاوداری‌های پیشرفته معمولاً بین ۶ تا ۱۲ بار در شبانه‌روز این کار انجام می‌شود. پوش‌آپ در ساعات شب و اوایل صبح اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چون در این زمان‌ها معمولاً نیروی انسانی کمتر در مزرعه حضور دارد.
پوش‌آپ دستی کافی است؟
پوش‌آپ با بیل یا تراکتور ممکن است، اما محدودیت‌های جدی دارد:
- زمان‌بر است
- در شب معمولاً انجام نمی‌شود
- کیفیت کار یکنواخت نیست
- نیروی کار بیشتری درگیر می‌کند
به همین دلیل امروزه بسیاری از گاوداری‌ها به سمت استفاده از دستگاه‌های مخصوص پوش‌آپ حرکت کرده‌اند تا این کار به‌صورت منظم، سریع و با کیفیت بالا انجام شود.
جمع‌بندی
اگر تولید شیر گله شما با وجود هزینه بالای خوراک راضی‌کننده نیست، قبل از اینکه دوباره جیره را عوض کنید یا خوراک جدید بخرید، وضعیت آخور را بررسی کنید. خیلی وقت‌ها مشکل از خود خوراک نیست؛ مشکل از این است که دام به‌اندازه کافی و به‌صورت یکنواخت به آن دسترسی ندارد.
مدیریت آخور و پوش‌آپ منظم خوراک، یکی از کم‌هزینه‌ترین و اثرگذارترین اقداماتی است که می‌تواند بازدهی جیره‌ای که همین حالا مصرف می‌کنید را به‌طور محسوسی بالا ببرد.
